Ki 100 tylli ki khubor ka koit ka khiah nakabynta ki khynnah ba kin tip bad ban ia sam ki dei ki ba suk bad ki ba lah ban shaniah kiba la thmu kyrpang nakabynta ki khynnah kiba ha ka rta kaba 6 haduh 14 snem. Ngi sngew ba ka long kaba donkam ba ki samla lud kiba don ha ka rta kaba 10 haduh 14 snem kin tip shaphang kane ka khubor ka koit ka khiah namar dei ha kine ki rta ba ki khynnah ki shim ia ka bynta ban long ki nongri nongsumar ia ki para kiba dang rit ha ki iing ki sem jong ki. Bad ka long ruh kaba donkam ban ithuh bad ban ai ka jingiaroh ia ki na ka bynta kane ka kam ban iarap ia ka iing ka sem ha kane ka rukom.

Ki 100 tylli ki khubor ka koit ka khiah ki kynthup ia ki 10 tylli ki khubor ha ki 10 tylli ki phang ba kongsan jong ka koit ka khiah. Kita ki long: ka Malaria (ka jingpang khieshohrih), ka Diarrhoea (ka prie pynhiar), Nutrition (ka jingioh ia ki jingbam tei met), Coughs colds & illness (ka jingpang jyrhoh, baiongkhlieh), intestinal worms (ka jingdon wieh ha ki snier), Water & Sanitation (ka umbam umdih bad ka jingleh khuid leh suba), immunization (ka jingai dawai tika ban iada na ki jingpang), ka HIV/AIDS bad ki jing aksiden, jingmynsaw, ka jingheh jingsan ha ka por khyllung. Kine ki khubor kiba suk ban sngewthuh ki long nakabynta ki kmie ki kpa bad ki nonghikai shaphang ka koit ka khiah ban pyndonkam bad ki khynnah, la ha iing ne ha skul ne ha kino kino ki seng bad ha ki jaka ai jingsumar.

Kine ki long kita ki 10 tylli ki khubor ka koit ka khiah halor ka phang kaba 2: U JYRHOH, KA BAIONGKHLIEH/SUHKHRIAT BAD KIWEI KIWEI KI JINGPANG

picture of a person coughing

    1. Ka tdem na ka ding ka don ia ki phngit kiba rit kiba lah ban rung sha ki tor bad pynioh pang. Kiar na ka tdem da kaba shet shabar lane shet ha kano kano ka jaka ha kaba ka lyer ba khuid ka lah ban rung kylluid bad ka tdem ka lah ban mih shabar.
  1. Ka jingdih duma ka pyntlot ia ki tor. Ka jingring mynsiem ia ka tdem duma ruh ka long kaba sniew.
  2. Baroh ngi ioh iaka jingpang baiongkhlieh bad jyrhoh. Bun kiba jem kloi. Hynrei, lada ka jingpang baiongkhlieh bad jyrhoh ka neh palat ia ka lai taiew, phi dei ban leit sha ki jaka ai jingsumar.
  3. Don ki jait khniang jingpang kiba la tip kum ki bacteria bad ki virus. Ki virus ki wanrah ia ka jingpang jyrhoh bad baiongkhlieh bad ym ju lah ban pyniap ia ki da kaba shu dih dawai.
  4. Ki tor ki dei kita ki dkhot jong ka met kiba iarap ia ngi ban ring mynsiem. Ka jingjyrhoh bad baiongkhlieh ka pyntlot ia ki tor. Ka jingpang tyrha u tor (Pneumonia) ka dei na u khniang bacteria kaba wanrah ia ka jingshitom jur da ka jingtlot ki tor.
  5. Ki dak ba paw jong ka jingpang pneumonia ka dei ka jingring mynsiem stet. Sngap ia ka jingring bad pynhiar mynsiem bad peit ia ka jingkyndeh ka shadem. Kiwei ki dak kiba paw shabar ki long ka jingpang khie shit bad pang shadem.
  6. Ki khyllung kiba hapoh ka ar bnai kiba ring bad pynhiar mynsiem 60 sien ha ka shi minit ne tam ia kata, ki dei ban leit bran bran sha ki nongsumar ka koit ka khiah. Ka jingring bad pynhiar mynsiem kaba stet ha ki khyllung kiba 1-5 snem ka rta kaba tam iaka 20-30 sien ha ka shi minit ka long kaba ma bad dei ban rah mar mar ia i khyllung sha ki nongai jingsumar.
  7. Ka bam kaba biang (bad kajingaibuin ia ki khyllung), ka iing kaba lait naka tdem, ka jingai dawai tika ban iada na ki jingpang (immunization) ka iarap ban iada na ki jingpang jur kum ka pneumonia.
  8. Sumar ia u jyrhoh bad baiongkhlieh da kaba pynsyaid ialade. Dih ia ki jingdih ba bang (kum ka syrwa bad umsoh), pynjahthait ia ka met bad sumar khuid ia ki thliew khmut.
  9. Wat ailad ba ka jingpang jyrhoh, baiongkhlieh bad kiwei ki jingpang kin saphriang na iwei sha iwei. Ki kti, ki tiar bam tiar dih ki dei ban long kiba khuid. Haba jyrhoh, tap ia ka shyntur da ka kot lane jain rumal.

Kine ki khubor ka koit ka khiah ki dei ki ba la bishar bad pynjanai da ki riew shemphang ka koit ka khiah bad phi lah ban shem ia ki ha ka ORB health website.

Kine harum ki long khyndiat ki jingai jingmut shaphang kiei kiba ki khynnah ki lah ban leh khnang ba kin snghewthuh khambha ia ka phang bad ba kin ia sam iaka khubor bad kiwei.

U JYRHOH, KA BAIONGKHLIEH BAD KIWEI KIWEI KI JINGPANG?: Kaei Kaba Ki Khynnah Ki Lah Ban Leh?

  • THOH hi ia ki khubor halor U Jyrhoh, Ka Baiongkhlieh bad Kiwei ki Jingpang ha ki kyntien lajong bad ha ka ktien jongphi hi.
  • PULE LYNDET ia kine ki khubor khnang ban ym klet.
  • IA SAM ia kine ki khubor sha kiwei ki para khynnah bad ki bahaiing.
  • Ha ka iing jongphi, PEIT BHA hangno ba tdem bad hangno bym tdem? Hangno kan bha ia ki khyllung khynnah ban ialehkai ba kin lait na ka tdem.
  • SHNA ia ki dur poster ban pynshlur ia ki kmie ki kpa ban ialam ai dawai tika ia la ki khun ban iada ia ki na ki jingpang kiba ma, kum u niang pyrsit bad jyrhoh ksew.
  • THAW jingrwai shaphang ka jingpang tyrha tor (Pneumonia) bad pynsngew sha ki bahaiing bad ki paralok.
  • SHNA ia u Pendulum da kaba teh ia u maw da u ksai ban iarap ban niew ia ka jingring bad pynhiar mynsiem haba ka stet bad ka biang. Pyni ia kaei ba ngi la sngewthuh na kane sha ki bahaiing.
  • SHNA ia ka drama halor ka phang ka jingaibuin ia ki khyllung
  • SHNA drama halor kumno ban pynpyngad haba pang shitbad ban pynsyaid haba baiongklhlieh.
  • SHNA ia ka Tippy Tap (ka kor thet kti ba la shna da ki jug ne bilor um) ha iing ne ha skul ban thet ia ki kti da ka sabon shwa ban bam bad hadien ba la wan na painkhana.
  • HIKAI IALADE kumno ban sait bha ia ki kti da ka um bad ka sabon ban iada na ka jingsaphriang jong ki khniang jingpang bad ban iada ialade na u jyrhoh bad baiongkhlieh.
  • TYNJUH haduh katno phi tip shaphang ka jingpang pneumonia da kaba pyni da ki jingleh drama lyngkot ia ka jingiapher hapdeng ka pneumonia bad ka baiongkhlieh suhkhriat.
  • KYLLI kiei ki dak kiba ma kiba paw shabar haba kempang pneumonia? Ia sam ia kaei ba la sngewthuh bad ki bahaiing
  • KYLLI haei ba la mana ban dih duma? Hato ka skul jong phi ka long kaba lait na ka tdem?
  • KYLLI kaei kaba pynlong ia ngi ban ring mynsiem stet? Ngi lah ban niew ia ka jingring bad pynhiar mynsiem khnangba ngin lah ithuh lada don kiba iohpang pneumonia
  • KYLLI kiei ki lad kiba thymmai bad kiba rim ha kaba sumar ia u jyrhoh bad ka baiongkhlieh/suhkhriat.
  • KYLLI kumno ki khniang jingpang ki saphriang? Hikai da kaba pynlehkai ia ka jinglehkai Khublei Kti

Nakabynta ka jingtip ba kham bniah halor ka Kor Um Shna Hi (Tippy Tap), u Pendulum ne jinglehkai Khublei Kti, ne kiwei kiwei ki jingtip, sngewbha leit wad na kine ki website lane clare@childrenforhealth.org.

খাশি Home