Ki 100 tylli ki khubor ka koit ka khiah nakabynta ki khynnah ba kin tip bad ban ia sam ki dei ki ba suk bad ki ba lah ban shaniah kiba la thmu kyrpang nakabynta ki khynnah kiba ha ka rta kaba 6 haduh 14 snem. Ngi sngew ba ka long kaba donkam ba ki samla lud kiba don ha ka rta kaba 10 haduh 14 snem kin tip shaphang kane ka khubor ka koit ka khiah namar dei ha kine ki rta ba ki khynnah ki shim ia ka bynta ban long ki nongri nongsumar ia ki para kiba dang rit ha ki iing ki sem jong ki. Bad ka long ruh kaba donkam ban ithuh bad ban ai ka jingiaroh ia ki na ka bynta kane ka kam ban iarap ia ka iing ka sem ha kane ka rukom.

Ki 100 tylli ki khubor ka koit ka khiah ki kynthup ia ki 10 tylli ki khubor ha ki 10 tylli ki phang ba kongsan jong ka koit ka khiah. Kita ki long: ka Malaria (ka jingpang khieshohrih), ka Diarrhoea (ka prie pynhiar), Nutrition (ka jingioh ia ki jingbam tei met), Coughs colds & illness (ka jingpang jyrhoh, baiongkhlieh), intestinal worms (ka jingdon wieh ha ki snier), Water & Sanitation (ka umbam umdih bad ka jingleh khuid leh suba), immunization (ka jingai dawai tika ban iada na ki jingpang), ka HIV/AIDS bad ki jing aksiden, jingmynsaw, ka jingheh jingsan ha ka por khyllung. Kine ki khubor kiba suk ban sngewthuh ki long nakabynta ki kmie ki kpa bad ki nonghikai shaphang ka koit ka khiah ban pyndonkam bad ki khynnah, la ha iing ne ha skul ne ha kino kino ki seng bad ha ki jaka ai jingsumar.

Kine kidei ki 10 tylli ki khubor halor ka phang kaba 6: KA UMBAM UMDIH BAD KA JING LEH KHUID LEH SUBA

  1. Pyndonkam da ka um bad khyndiat ka sabon ban sait khuid bha ia ki kti. Kyrjaw kumba 10 sekhon, phler bad ieh ba kan rkhiang hi ne niad da ka jain kaba khuid, ym ka jain kaba jaboh.
  2. Thet bha ia ki kti ha shwa ban ktah ia ka shyllang mat, u khmut, bad ka shyntur) namar dei na kine ki jaka ba ki khniang jingpang ki ioh ban rung sha ka met u briew. Kiar katba lah ban ktah ia kitei ki jaka.
  3. Sait ia ki kti HA SHWA ban shet, ban bam ne ban ai bam ia i khyllung, bad hadien ba la dep leit pynjhieh, leit khyndew, ne ha ba la dep niad pynkhuid ia i khyllung hadien ba i la leit pynjhieh ne leit shabar ne haba dep iarap ia kino kino ki ba pang.
  4. Sumar khuid ia ka met bad ia ki jain phong. Sumar khuid ia ki tyrsim, ki bniat, ki shkor, ka dur khmat bad u shniuh. Phong juti ne slipar ban kiar na ki wieh kiba lah ban pynpang ia phi.
  5. Peit ba ki skain kin ym ioh dem ha ki eit briew ne mrad namar kine ki rah ia ki khniang jingpang. Pyndonkam ia ka painkhana bad da sait ia ki kti hadien ba la dep leit bar.
  6. Sumar khuid ia ka dur khmat. Sait bha da ka um kaba khuid bad ka sabon ha ka por mynstep bad janmiet.
  7. Wat pyndei ne ktah ia ka umkhuid da ki kti ne jingtong ba jaboh. Sumar ba kan lait na ki khniang jingpang.
  8. Ki kjat sngi ki iarap ha ka ban pyniap ia ki khniang jingpang ha ka um bad ki pynlong ia ka um kaba kham bit ban dih. Jiar ia ka um hapoh u bilor plastik bad ieh kumba 6 kynta ha ka sngi khnang ba ka um kan long kaba kham bit ban dih.
  9. Lada lah, pynrkhiang ia ki tiar ba la dep sait ha ka sngi. Kane kan pynduh jait ia ki khniang jingpang kiba don ha ki.
  10. Ialeh ban buh bha ia ki niut ki nier bad ki jaboh jabain kiba mih na ki iing jongphi da kaba tap bha ia ki, khnang ban pynduna ia ka jingkharoi ki skain.

Kine ki khubor ka koit ka khiah ki dei ki ba la bishar bad pynjanai da ki riew shemphang ka koit ka khiah bad phi lah ban shem ia ki ha ka ORB health website.

Kine harum ki long khyndiat ki jingai jingmut shaphang kiei kiba ki khynnah ki lah ban leh khnang ba kin snghewthuh khambha ia ka phang bad ba kin ia sam iaka khubor bad kiwei.

KA UMBAM UMDIH BAD KA JINGLEH KHUID LEH SUBA: Kaei ba ki Khynnah ki Lah Ban Leh?

  • THOH ia ki khubor shaphang Ka Umbam Umdih bad ka Jingleh Khuid Leh Suba ha ki kyntien la jong bad ha ka ktien jong phi hi.
  • PULE LYNDET ia kita ki khubor khnang ban ym klet.
  • SAM ia ki khubor bad kiwei ki para khynnah bad ki bahaiing hasem ruh.
  • THAW ia ki jingrwai ki ban iarap ban pynsngewthuh kumno ban sait bha ia ki kti.
  • SHNA ia ki drama ban pyni jia aiu ia ki longiing kiba leh sih haba ka longiing kaba leh khuid ka wan sah ha ka shnong kiba lehsih lane shna ia ka drama ka ban pyni hangno ba ki khniang jingpang ki sngewtynnad eh ban rieh.
  • IARAP ia ki para shynrang bad kynthei ba kin tip tikna kumno ban sait bha ia ki kti jong ki.
  • PYNLUT POR shi kynta ban khmih bad bishar ia katto katne ngut ki briew bad buh jingthoh katno sien ki ktah ia la ki dur khmat, ia la ki jain ki nep bad ia kiwei ki para briew.
  • PYRKHAT sani ia baroh ki lad ki lynti kiba ki khniang jingpang ki lah ban saphriang na ki kti sha ka met u briew.
  • IA PYRKHAT LANG baroh ia ki lad ki lynti ban pynthikna ba ki painkhana ha ki skul ki long kiba khuid.
  • WAD JINGHIKAI kumno ban pynkhuid ia ka um da kaba jiar ia ka (filter).
  • THAW BUIT ia ka ei ba phin leh ban pynlong ia ka sawdong sawkun jong ka skul jongphi kaba khuid bad bymdon jaboh ne jakhlia.
  • SENG ia ka kynhun ban peit iaka jingkhuid jing suba ha skul.
  • IA SAM ia ka jingtip jongphi shaphang u skain, u khniang jingpang, ki jaboh sha ki bahaiing jongphi.
  • SUMAR khuid ia u khiew buh um dih bad borabor kynmaw ban tap ia u khiew buh umdih.Kynmaw ban pyndonkam da ki jingtong ba don jingbat ba jrong nakabynta ban tong um na u, ym da ki pela ne da ka kti. Pyni ia ki para jongphi kumno ban tong um na u khiew buh umdih.
  • IA TREI LANG ban shna hi ia ka kor um thet (Tippy Tap).
  • KUMNO ban shna ia u kynja soh prew ban sait ia ka met.
  • SHNA ia`ka jingriam skain da kaba pyndonkam da u bilor plastik bad da kaba buh ia ka shini ne jakhlia hapoh jong u.
  • IARAP ban buh ia ka umdih kaba khuid ha iing da kaba pyndonkam da ka bor jong ka sngi.
  • SHNA ia ka jingjiar um da u shyiap ban pynkhuid ia ka um jaboh.
  • SHNA ia ka map ka ban pyni nangno la ring um ha shnong bad khmih la ka um ka long kaba bit ne em ban dih.
  • SHNA ia ka jaka thad khiew bad pliang khnang ban pynrkhiang ia ki ha ka sngi.
  • KYLLI kumno ngin sumar khuid ia ki kti ban lait na ki khniang jingpang? Hato ngi don sabon ha iing ban sait ia ki kti? Katno ka sabon ka shongdor ha dukan shnong? Kumno ban sumar khuid ia ka met? Kumno ban shut bniat? Na ei ki khniang jingpang ki wan, ha ei ki im bad kumno ki saphriang? Kumno ki skain ki im, ki bam bad ki pynkha? Kumno ki skain ki kit jaboh ha ki kjat? Kiei ki tyllong um jong ngi? Kumno ngin pynlong ia ka um jaboh kaba bit ban dih? Na ei ngi lah ban ioh ia ki bilor plastik? Ki ei ki jait jain kiba ngi lah ban pyndonkam ban jiar um? Ki ei ki rukom lehkhuid ba ki dkhot ka iing ki leh ha ba ki shet jingshet? Ha kiba kum kino ki jaka ba ki khniang jingpang ki shong bha ha ki iing ki sem ne ha ki shnong ki thaw?

Nakabynta ki jingtip kiba kham bniah halor ka jingriam skain (The Fly Trap), ka jingpyndonkam ia ka sngi ban pyniap ia ki khniang jingpang ha ka um (Using Sunlight to sterilize water), kumno ban jiar ia ka um da kaba pyndonkam ia u shyiap (how to make a Sand Filter), kumno ban shna ia u kynja sohprew ban sait ia ka met,(a Wash Mitt) ne kumno ban shna ia ka kor thet kti (Tippy Tap) ne kino kino ki jingtip, phi lah ban shem bad wad ha ka www.childrenforhealth.org lane clare@childrenforhealth.org.

খাশি Home