Ki 100 tylli ki khubor ka koit ka khiah nakabynta ki khynnah ba kin tip bad ban ia sam ki dei ki ba suk bad ki ba lah ban shaniah kiba la thmu kyrpang nakabynta ki khynnah kiba ha ka rta kaba 6 haduh 14 snem. Ngi sngew ba ka long kaba donkam ba ki samla lud kiba don ha ka rta kaba 10 haduh 14 snem kin tip shaphang kane ka khubor ka koit ka khiah namar dei ha kine ki rta ba ki khynnah ki shim ia ka bynta ban long ki nongri nongsumar ia ki para kiba dang rit ha ki iing ki sem jong ki. Bad ka long ruh kaba donkam ban ithuh bad ban ai ka jingiaroh ia ki na ka bynta kane ka kam ban iarap ia ka iing ka sem ha kane ka rukom.

Ki 100 tylli ki khubor ka koit ka khiah ki kynthup ia ki 10 tylli ki khubor ha ki 10 tylli ki phang ba kongsan jong ka koit ka khiah. Kita ki long: ka Malaria (ka jingpang khieshohrih), ka Diarrhoea (ka prie pynhiar), Nutrition (ka jingioh ia ki jingbam tei met), Coughs colds & illness (ka jingpang jyrhoh, baiongkhlieh), intestinal worms (ka jingdon wieh ha ki snier), Water & Sanitation (ka umbam umdih bad ka jingleh khuid leh suba), immunization (ka jingai dawai tika ban iada na ki jingpang), ka HIV/AIDS bad ki jing aksiden, jingmynsaw, ka jingheh jingsan ha ka por khyllung. Kine ki khubor kiba suk ban sngewthuh ki long nakabynta ki kmie ki kpa bad ki nonghikai shaphang ka koit ka khiah ban pyndonkam bad ki khynnah, la ha iing ne ha skul ne ha kino kino ki seng bad ha ki jaka ai jingsumar.

Ki 10 tylli ki khubor halor ka phang kaba hynniew: KI BAM KIBA TEI IA KA MET (NUTRITION)

  1. Ki jait jingbam kiba ai bor ia ngi ban pyndep ia ki kam ki jam kiba ha la ka sngi, kiba pynheh pynplung ia ngi, kiba pyn phalang ia ka dur jongngi ki long ki jingbam kiba kiba bha, kiba pynkhlain ia ka met jongngi.
  2. Ka jingtlot namar ka jingduna ki jingbam ba tei met ka wan jia lada ngi bam duna palat ka bam lane ngi bam shibun eh ki jingbam kai. Kiar naki jingbamkai da kaba ngi bam kdang da ki jingbam ki ba tei ha ka por bam kaba biang.
  3. Donkam ban thew ia ka jingkhia jong ki khyllung kiba hapoh 2 snem ka rta man la u bnai ha ki jaka ai jingsumar khnang ban lah ban buddien la ka jingheh jingsan jong ki ka long ha ka rukom kaba dei.
  4. Lada ki khynnah ki raikhoh lane ki at ka durkhmat lane ki kjat, lane ki leh tlot bad jar jar, donkam ban leit pyni ia ki ha ki nongtrei ka koit ka khiah.
  5. Haba ki khynnah ki pang ki lah ban ym kwah ban bam ban dih. Namarkata, dei ban ai shibun ki jingdih bad ki syrwa, bad ruh ai kham bun ka bam ynda ki la khiah.
  6. Tang ka dud ka kmie ka long ka jingbam kaba kongsan nakabynta ki khyllung naduh ba dang kha haduh ba kin da dap 6 bnai. Ka dud jong ka kmie ka long kaba kongsan, kaba lah ban pyndap pura ia ki jingdonkam nakabynta ka jingheh jingsan i khyllung.
  7. Hadien 6 bnai, ki khyllung ki donkam ka dud ka kmie ryngkat ki jingbam iing ba la tylliat jem, bad dei ban ai bam ia ki 3-4 sien shisngi.
  8. Ka long kaba bha lada lah ban ai da ki jingbam kiba bun rong manla ka taiew ban ioh ia ka bam kaba dap pura kaba tei ia ka met(kum ka nuksa, u kajor, u kubi, u bit).
  9. Ki soh bad ki jhur kiba saw, ba stem, bad ba jyrngam ki long kiba kongsan bha nakabynta ban pynkhlain ia ka met
  10. Iada na ki jingpang da kaba sait ia ki bam hashuwa ba phin bam bad shet. Wat buh slem ia ki jingbam ba la shet lane buh bha ia ki da kaba sumar ba kin ym sniew.

Kine ki khubor ka koit ka khiah ki dei ki ba la bishar bad pynjanai da ki riew shemphang ka koit ka khiah bad phi lah ban shem ia ki ha ka ORB health website.

Kine harum ki long khyndiat ki jingai jingmut shaphang kiei kiba ki khynnah ki lah ban leh khnang ba kin snghewthuh khambha ia ka phang bad ba kin ia sam iaka khubor bad kiwei.

KI JINGBAM KIBA TEI IA KA MET: Ka ei ba ki Khynnah ki Lah Ban Leh?

  • SHNA iala ki jong ki khubor halor ka phang shaphang KI JINGBAM KIBA TEI IA KA MET da kaba pyndonkam da ki kyntien lajong ha ka ktien jong phi hi.
  • PULE LYNDET ia kita ki khubor khnang ban ym klet ia ki.
  • PYNPHRIANG lane sam lang ia kita ki khubor bad kiwei pat ki para khynnah bad kumjuh ruh ki bahaiing hasem.
  • WAD bad peit thuh ia ka Growth Chart (ka kynja map ba pyni ia ka jingheh jingsan ki khyllung khynnah ha ka jingkhia bad jingjrong). Ia khmih lang ia ka bad kiwei pat ki para khynnah bad da ka jingiarap ki rangbah wad ia ka jingmut jong ki lain kiba don ha kata ka Chart. Ia kane ka Chart la ju khot ruh ka Road to Health chart lane ka map kaba pyni ia ka Lynti sha ka Koit ka Khiah bad lah ban ioh ia kane ka Chart na ki jaka ai jingsumar.
  • LEIT sha ka jaka ai jingsumar ba hajan iing jong phi bad khmih ia ka rukom thew jingkhia ia ki khyllung. Nangta, sa buh jingthoh ia ka jingkhia ki khyllung ha ka Growth Chart.
  • LEIT ban khmih bad peit thuh ia ka rukom thew jingkhia ia ki khyllung bad ki khynnah ha ki jaka ai jingsumar.
  • KYLLI lada don kino kino ki khyllung kiba tlot bad raikhoh na ka daw ba kim ioh ia ki jingbam ba tei met bad iakren bad ki halor ka ei kaba ki lah ban leh khnang ban iarap ia ki khyllung kiba kum kita.
  • BUH JINGTHOH ia ki jait jingbam ba phi ia bam ha iing manla ka sngi/taiew? Katno jait ki jingbam ba bun rong ngi bam man la ka taiew? Hato baroh ki dkhot ka iing jongngi ki ioh lut ki jait jingbam kiba ai bor, pynsan pynplung, bad pynkhlain ia ngi? Kumno ngin tip ia kata? Hato don mano mano, khamtam ki tymmen briew lane kiba dang khynnah, kiba ngi iohi ba ki bam duna eh ka bam?
  • KYLLI bad SNGAP ia ki khana shaphang kiba kum kino ki por ba ki briew ki kham iohpang na ki jingbam.
  • WAD JINGTIP na ki kmie ki kpa, nongtrei ka koit ka khiah lane na kiwei kiwei ki briew shaphang kumno ki tip lada i khyllung i tlot bad raikhoh na ka daw ba im ioh ia ki jingbam ba tei met.
  • DRO ha ka Chart ia ka dur ki jingbam kiba sniew nakabynta ki khyllung/khynnah bad THOH ruh balei ki long kiba sniew.
  • WAD JINGTIP shaphang ka ei ka jingbam ba ki kmie ki ai bam ia ki khun jongki hadien ba ki la dap 6 bnai? Katno sien shi sngi ki ai bam ia ki khun jong ki? Ki lah ban buh jingthoh ia ki jubab bad nangta sa kyntiew ia kita baroh hadien ha ka Chart khnang ba baroh kin lah ban iohi ia ki jubab.
  • WAD JINGTIP shaphang kiei ki jingbam kiba bun vitamin kiba lah ban ioh ha shnong bad kumno la shet ia ki ha ki dukan ha iew lane ha iing.
  • KHMIH BNIAH kumno ki briew ki shet ia ki jingbam, kumno ki sait ia ki khiew/pliang bad pynrkhiang ia ki, bad hato u nongshet jingshet u sait bha ne em ia ki kti shuwa ba un shet ia ki jingbam?
  • DRO ia ki dur lane thoh ia ka kyrteng ki jait jingbam kiba ngi bam manla ka sngi/taiew. Ngi lah ruh ban airong ia ki dur.
  • KYLLI kumno lah ban pyndonkam ia ka Growth Chart ban tip la i khyllung i heh i san ha ka rukom kaba dei. Ha kano ka rukom yn pynrkhiang ia ki jingbam lane thep ia ki ha ki bitor khnang ba kin ym sniew kloi? Balei ngi donkam ban bam ia ki jingbam kiba bun rong? Kiba kum kino ki jait jingbam ki long kiba bha ia ki briew ba kin bam ha ka por ba ki pang bad hadien ba ki la koit nangta?
  • WAD JINGTIP na ki nongtrei ka koit ka khiah shaphang ka jing aibuin khun bad balei ba ka dud ka kmie ka long kaba bha tam nakabynta i khyllung.
  • KYLLI ia ka ei kaba ngi lah ban leh ban iarap ia i khynnah ba pang ban ioh ia ka bam bad ki jingdih kiba biang.
  • WAD ia ki longkmie ha ka shnong jongphi lane hapdeng ki paralok jong phi kiba la ai buin ia la ki khun, bad kylli balei ki leh kumta. Kylli na ki kumno ka dud jong ki ka kylla katba i khyllung i nang san? Bad balei ba ka jing ai dud da ki bitor dud ka long ka ba sniew nakabynta ka koit ka khiah i khyllung.
  • KI KHYNNAH ki lah ban kylli na ki hynmen lane na ki ba la kham heh kumno ban tip la ki jingbam ki dang long ban bam ne ki la sniew.

Nakabynta ki jingtip ba kham bniah, sngewbha wad ha ka www.childrenforhealth.org lane clare@childrenforhealth.org.

খাশি Home